Science 9 Intext Questions

ધોરણ ૯ પ્રકરણ ૧ થી ૧૨ ‘ઇનટેક્સ્ટ’ (Intext) પ્રશ્ન બેંક

૧. પ્રકરણ ૧: આપણી આસપાસમાં દ્રવ્ય (Matter In Our Surroundings)

દ્રવ્યના ભૌતિક ગુણધર્મો અને લાક્ષણિકતાઓ

• નીચેના પૈકી કયાં દ્રવ્યો છે?
  • ખુરશી, હવા, પ્રેમ, સુગંધ, ધિક્કાર, બદામ, વિચાર, ઠંડી, લીંબુ-પાણી, અત્તરની સુગંધ.
• નીચેનાં અવલોકનો માટેનાં કારણો આપો:
  • ગરમ ખોરાકની સોડમ (વાસ) થોડા મીટર દૂર સુધી પણ આવે છે, જ્યારે ઠંડા થઈ ગયેલા ખોરાકની સોડમ લેવા માટે તેની વધુ નજીક જવું પડે છે.
• તરવૈયો સ્વીમિંગ પુલમાં પાણીના પ્રવાહને કાપીને આગળ વધી શકે છે. અહીં દ્રવ્યનો કયો ગુણધર્મ જોવા મળે છે?
• દ્રવ્યના કણોમાં કયા પ્રકારની લાક્ષણિકતાઓ હોય છે?

દ્રવ્યની અવસ્થાઓ (ઘન, પ્રવાહી અને વાયુ)

• પદાર્થના પ્રતિ એકમ કદના દળને તેની ઘનતા કહે છે (ઘનતા = દળ/કદ). નીચેનાને વધતી જતી ઘનતાના યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવો: હવા, ચીમનીમાંથી નીકળતો ધુમાડો, મધ, પાણી, ચૉક, રૂ અને લોખંડ.
• પદાર્થની ભિન્ન અવસ્થાઓના ગુણધર્મોમાં જોવા મળતો ફેરફાર કોષ્ટક રૂપે દર્શાવો.
• નીચે દર્શાવેલા માટે યોગ્ય નોંધ કરો: સખતાઈ (Rigidity), સંકોચનશીલતા (Compressibility), તરલતા (Fluidity), પાત્રમાં વાયુને ભરવો, આકાર, ગતિ ઊર્જા તેમજ ઘનતા.
• કારણો આપો:
  • વાયુને જે પાત્રમાં રાખવામાં આવે તે સમગ્ર પાત્રને તે પૂરેપૂરી રીતે ભરી દે છે.
  • વાયુ એ પાત્રની દીવાલો પર દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે.
  • લાકડાનું ટેબલ ઘન પદાર્થ કહેવાય છે.
  • આપણે સહેલાઈથી આપણો હાથ હવામાં ફેરવી શકીએ છીએ, પરંતુ લાકડાના ટુકડા દ્વારા આવું કરવા માટે આપણે કરાટેમાં નિષ્ણાત થવું પડે છે.
• સામાન્ય રીતે ઘન પદાર્થોની સરખામણીમાં પ્રવાહી પદાર્થોની ઘનતા ઓછી હોય છે; પરંતુ તમે બરફના ટુકડાને પાણી ઉપર તરતો જોયો હશે. આવું શા માટે થાય છે?

તાપમાન અને દબાણના ફેરફારની અસર

• નીચે દર્શાવેલ તાપમાનને અંશ સેલ્સિયસમાં ફેરવો: (a) 300 K (b) 573 K.
• નીચે દર્શાવેલ તાપમાને પાણીની ભૌતિક અવસ્થા કઈ હશે? (a) 250°C (b) 100°C.
• કોઈ પણ દ્રવ્યની અવસ્થામાં થતા પરિવર્તન દરમિયાન તેનું તાપમાન શા માટે અચળ રહે છે?
• વાતાવરણીય વાયુઓના પ્રવાહીકરણ માટેની કોઈ પદ્ધતિ સૂચવો.

બાષ્પીભવન

• ગરમ તેમજ સૂકા દિવસોમાં રણ (Desert Cooler) વધુ ઠંડક આપે છે. શા માટે?
• ઉનાળામાં માટલાંનું પાણી શા માટે ઠંડું રહે છે?
• એસિટોન અથવા પેટ્રોલ અથવા અત્તર હથેળી પર મૂકવાથી હથેળી ઠંડક શા માટે અનુભવે છે?
• કપમાં રહેલી ગરમ ચા કે દૂધની તુલનામાં રકાબીમાં કાઢી આપણે તે ઝડપથી પી શકીએ છીએ. શા માટે?
• ઉનાળામાં આપણે કેવા પ્રકારનાં કપડાં પહેરવાં જોઈએ?

દ્રવ્યની મૂળભૂત સમજ મેળવ્યા બાદ, હવે આપણે દ્રવ્યની શુદ્ધતા અંગેના પ્રશ્નો તરફ આગળ વધીએ.

૨. પ્રકરણ ૨: આપણી આસપાસનાં દ્રવ્યો શુદ્ધ છે? (Is Matter Around Us Pure?)

મિશ્રણ અને દ્રાવણ

• પદાર્થ (Substance) એટલે શું?
• સમાંગ અને વિષમાંગ મિશ્રણ વચ્ચેના તફાવતના મુદ્દાઓની યાદી બનાવો.

દ્રાવણની સાંદ્રતા, નિલંબન અને કલિલ

• કલિલ, દ્રાવણ અને નિલંબન એકબીજાથી કઈ રીતે અલગ પડે છે? (તફાવત જણાવો)
• દાખલો: સંતૃપ્ત દ્રાવણ બનાવવા માટે 36 g સોડિયમ ક્લોરાઈડને 293 K તાપમાને 100 g પાણીમાં ઓગાળેલ છે, તો તે તાપમાને દ્રાવણની સાંદ્રતા શોધો.

ભૌતિક અને રાસાયણિક ફેરફારો

• નીચેનાને ભૌતિક અથવા રાસાયણિક ફેરફારોમાં વર્ગીકૃત કરો: વૃક્ષો કાપવાં, તવીમાં માખણ પીગળવું, તિજોરીને કાટ લાગવો, પાણી ઉકાળી વરાળ બનાવવી, પાણીમાં વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરી હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજનમાં વિઘટન કરવું, પાણીમાં મીઠું ઓગાળવું, કાચાં ફળોમાંથી ફ્રૂટ સલાડ બનાવવું અને કાગળ-લાકડાનું બળવું.
• તમારી આસપાસની વસ્તુઓને શુદ્ધ પદાર્થો અથવા મિશ્રણોમાં અલગ (વર્ગીકૃત) કરવાનો પ્રયત્ન કરો.

દ્રવ્યના વર્ગીકરણ બાદ, પરમાણુ અને અણુના સ્તરે વિજ્ઞાનને સમજવા માટેના પ્રશ્નો નીચે મુજબ છે.

૩. પ્રકરણ ૩: પરમાણુઓ અને અણુઓ (Atoms and Molecules)

રાસાયણિક સંયોગીકરણના નિયમો

• એક પ્રક્રિયામાં 5.3 g સોડિયમ કાર્બોનેટ 6 g એસિટિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. નીપજ તરીકે 2.2 g કાર્બન ડાયૉક્સાઈડ, 0.9 g પાણી અને 8.2 g સોડિયમ એસિટેટ મળે છે. શું આ પ્રક્રિયા દળ-સંચયના નિયમનું સમર્થન કરે છે?
• પાણીમાં હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજન દળથી 1:8 ના પ્રમાણમાં જોડાય છે. 3 g હાઈડ્રોજન વાયુ સાથે સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા કરવા માટે ઓક્સિજનનો કેટલો જથ્થો જરૂરી છે?
• ડાલ્ટનના પરમાણ્વીય સિદ્ધાંતની કઈ અભિધારણા દળ-સંચયના નિયમનું પરિણામ છે?
• ડાલ્ટનના પરમાણ્વીય સિદ્ધાંતની કઈ અભિધારણા નિશ્ચિત પ્રમાણના નિયમની સમજૂતી આપે છે?

પરમાણુ અને પરમાણ્વીય દળ

• પરમાણ્વીય દળ એકમ (u) ને વ્યાખ્યાયિત કરો.
• કોઈ એક પરમાણુને નરી આંખે જોવો શા માટે શક્ય નથી?

રાસાયણિક સૂત્રો

• નીચેનાના રાસાયણિક સૂત્રો લખો:
  1. સોડિયમ ઓક્સાઈડ
  2. એલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઈડ
  3. સોડિયમ સલ્ફાઈડ
  4. મેગ્નેશિયમ હાઈડ્રૉક્સાઈડ
• નીચે દર્શાવેલ સૂત્રો ધરાવતા સંયોજનોના નામ લખો:
  • Al_2(SO_4)_3, CaCl_2, K_2SO_4, KNO_3, CaCO_3
• “રાસાયણિક સૂત્ર” શબ્દનો અર્થ શું છે?
• નીચેનામાં કેટલા પરમાણુઓ હાજર છે? (i) H_2S અણુ (ii) PO_4^{3-} આયન.

આણ્વીય દળ

• નીચેનાના આણ્વીય દળ ગણો: H_2, O_2, Cl_2, CO_2, CH_4, C_2H_6, C_2H_4, NH_3, CH_3OH.
• ZnO, Na_2O, K_2CO_3 માટે સૂત્ર એકમ દળ ગણો. (પરમાણ્વીય દળ: Zn=65, Na=23, K=39, C=12, O=16)

પરમાણુની બાહ્ય રચના સમજ્યા પછી, તેની આંતરિક સંરચનાને લગતા પ્રશ્નોનો અભ્યાસ કરીએ.

૪. પ્રકરણ ૪: પરમાણુનું બંધારણ (Structure of The Atom)

અવપરમાણ્વીય કણો

• કેનાલ કિરણો (Canal Rays) શું છે?
• જો કોઈ પરમાણુમાં એક પ્રોટોન અને એક ઇલેક્ટ્રોન હોય, તો તે વીજભાર ધરાવતો હશે કે નહીં?

પરમાણુના નમૂનાઓ (Models)

• પરમાણુના વિવિધ મોડેલો વિશે જણાવો:
  • થોમસનના પરમાણુ નમૂનાના આધારે સમજાવો કે પરમાણુ કેવી રીતે સમગ્રતયા તટસ્થ છે?
  • રૂથરફોર્ડના પરમાણુ નમૂનાના આધારે પરમાણુના કેન્દ્રમાં કયો અવપરમાણ્વીય કણ હાજર હોય છે?
  • બોહરના પરમાણુ નમૂનાની ત્રણ અભિધારણાઓ દર્શાવો.
• પરમાણુના કેન્દ્ર અને કક્ષાઓની વિગત:
  • હિલિયમ પરમાણુનું પરમાણ્વીય દળ 4 u છે અને તેના કેન્દ્રમાં બે પ્રોટોન છે, તો તેમાં કેટલા ન્યુટ્રોન હશે?

ઇલેક્ટ્રૉન વહેંચણી અને સંયોજકતા

• નીચેના તત્ત્વો માટે ઇલેક્ટ્રોન વહેંચણી લખો:
  • કાર્બન અને સોડિયમ પરમાણુ માટે ઇલેક્ટ્રોન વહેંચણી દર્શાવો.
• જો પરમાણુની K અને L કક્ષા ભરાયેલી હોય, તો તે પરમાણુમાં કુલ કેટલા ઇલેક્ટ્રોન હશે?
• ક્લોરિન, સલ્ફર અને મેગ્નેશિયમની સંયોજકતા તમે કેવી રીતે શોધશો?

પરમાણ્વીય ક્રમાંક અને દળાંક

• જો કોઈ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા 8 અને પ્રોટોનની સંખ્યા 8 હોય, તો:
  1. તે પરમાણુનો પરમાણ્વીય ક્રમાંક કેટલો થાય?
  2. તે પરમાણુનો વીજભાર કેટલો ગણાય?
• કોષ્ટક 4.1 ની મદદથી ઓક્સિજન અને સલ્ફરની દળ સંખ્યા (દળાંક) શોધો.

રાસાયણિક વિજ્ઞાનના પાયા બાદ હવે આપણે જીવવિજ્ઞાનના મૂળભૂત એકમો તરફ જઈએ.

૫. પ્રકરણ ૫: સજીવનો પાયાનો એકમ (The Fundamental Unit of Life)

કોષની શોધ અને પાયાની રચના

• કોષની શોધ કોણે અને કેવી રીતે કરી?
• કોષને સજીવનો બંધારણીય તેમજ ક્રિયાત્મક એકમ શા માટે કહે છે?

કોષીય પરિવહન અને કોષ દીવાલ

• CO_2 અને પાણી જેવા પદાર્થો કોષની અંદર-બહાર કેવી રીતે જાય છે? તે વિશે ચર્ચા કરો.
• પ્લાઝ્મા પટલ (કોષરસ પટલ) ને પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ શા માટે કહે છે?
• વનસ્પતિ કોષ અને પ્રાણી કોષ વચ્ચેના મુખ્ય તફાવત જણાવો.

કોષીય અંગિકાઓ

• તમે એવી બે અંગિકાઓના નામ આપી શકો કે જે પોતાનું જનીન દ્રવ્ય ધરાવતી હોય?
• જો કોઈ કોષનું આયોજન ભૌતિક કે રાસાયણિક પ્રભાવને કારણે નાશ પામે, તો શું થશે?
• લાઇસોઝોમ્સને આત્મઘાતી કોથળીઓ તરીકે શા માટે ઓળખવામાં આવે છે?
• કોષમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ ક્યાં થાય છે?

૬. પ્રકરણ ૬: પેશીઓ (Tissues)

પેશીની સમજ અને વનસ્પતિ પેશી

• પેશી એટલે શું?
• બહુકોષી સજીવોમાં પેશીઓની ઉપયોગિતા શું છે?
• સરળ પેશીઓના પ્રકારો જણાવો.
• અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી ક્યાં જોવા મળે છે?
• નારિયેળના રેસાઓ કઈ પેશીના બનેલા હોય છે?
• અન્નવાહક પેશીના ઘટકો કયા છે?

પ્રાણી પેશી

• તે પેશીનું નામ આપો જે આપણા શરીરમાં ગતિ (હલનચલન) માટે જવાબદાર છે.
• ચેતાકોષ (Neuron) દેખાવમાં કેવો લાગે છે? તેની આકૃતિનું વર્ણન કરો.
• હૃદય સ્નાયુ પેશીના ત્રણ લક્ષણો જણાવો.
• તંતુઘટક પેશીના કાર્યો શું છે?

૭. પ્રકરણ ૭: ગતિ (Motion)

અંતર અને સ્થાનાંતર

• કોઈ વસ્તુ દ્વારા કંઈક અંતર કપાયેલ છે. શું તેનું સ્થાનાંતર શૂન્ય હોઈ શકે? જો હા, તો ઉત્તરને ઉદાહરણ દ્વારા સમજાવો.
• એક ખેડૂત 10 m બાજુવાળા ચોરસ ખેતરની ધારે ધારે 40 s માં એક ચક્ર પૂર્ણ કરે છે. 2 મિનિટ 20 સેકન્ડ બાદ ખેડૂતે તેના પ્રારંભિક બિંદુથી કેટલું સ્થાનાંતર કર્યું હશે?
• સ્થાનાંતર માટે નીચેના પૈકી કયું સાચું છે?
  1. તે શૂન્ય હોઈ શકે નહીં.
  2. તેનું મૂલ્ય વસ્તુ દ્વારા કપાયેલા અંતર કરતા વધુ હોય છે.

ઝડપ અને વેગ

• ઝડપ અને વેગ વચ્ચેનો તફાવત જણાવો.
• વસ્તુની નિયમિત અને અનિયમિત ગતિ માટે અંતર-સમયના આલેખનો આકાર કેવો હોય છે?
• વેગ-સમયના આલેખની નીચે ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ કઈ ભૌતિક રાશિ દર્શાવે છે?

૮. પ્રકરણ ૮: બળ તથા ગતિના નિયમો (Force and Laws of Motion)

જડત્વ અને પ્રથમ નિયમ

• નીચેના પૈકી કોનું જડત્વ વધુ છે? (a) રબરનો દડો અને તેટલા જ કદનો પથ્થર (b) સાયકલ અને ટ્રેન (c) પાંચ રૂપિયાનો સિક્કો અને એક રૂપિયાનો સિક્કો.
• જ્યારે ઝાડની ડાળીને જોરથી હલાવવામાં આવે, ત્યારે કેટલાક પર્ણો કેમ ખરી પડે છે?
• જ્યારે ચાલતી બસ અચાનક રોકાય છે ત્યારે તમે આગળ તરફ નમો છો અને જ્યારે સ્થિર બસ અચાનક ગતિ કરે છે ત્યારે પાછળ તરફ નમો છો. શા માટે?

દ્વિતીય અને તૃતીય નિયમ

• જો ક્રિયાબળ અને પ્રતિક્રિયાબળ હંમેશા સમાન હોય, તો સમજાવો કે ઘોડો ગાડીને કેવી રીતે ખેંચી શકે છે?
• એક અગ્નિશામક દળના કર્મચારીને પાણીની નળી (hose pipe) પકડવામાં તકલીફ કેમ પડે છે જેમાંથી મોટી માત્રામાં પાણી તીવ્ર વેગથી બહાર આવતું હોય?
• 500 g દળ ધરાવતી રાઇફલમાંથી 50 m/s ના વેગથી 10 g ની ગોળી છોડવામાં આવે છે. રાઇફલનો પાછળ ફેંકાવાનો વેગ (recoil velocity) ગણો.

૯. પ્રકરણ ૯: ગુરુત્વાકર્ષણ (Gravitation)

ગુરુત્વાકર્ષણનો સાર્વત્રિક નિયમ

• ગુરુત્વાકર્ષણનો સાર્વત્રિક નિયમ જણાવો.
• પૃથ્વી અને તેની સપાટી પર રાખેલ વસ્તુ વચ્ચે લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળનું મૂલ્ય શોધવા માટેનું સૂત્ર લખો.

મુક્ત પતન, દળ અને વજન

• મુક્ત પતન એટલે શું?
• ગુરુત્વાકર્ષી પ્રવેગ (g) એટલે શું?
• પદાર્થના દળ અને તેના વજન વચ્ચેનો તફાવત શું છે?
• કોઈ પદાર્થનું ચંદ્ર પર વજન પૃથ્વી પરના વજન કરતા 1/6 ભાગનું કેમ હોય છે?

૧૦. પ્રકરણ ૧૦: કાર્ય અને ઊર્જા (Work and Energy)

કાર્ય (Work)

• આપણે ક્યારે કહી શકીએ કે કાર્ય થયું છે?
• જ્યારે બળ અને સ્થાનાંતર એક જ દિશામાં હોય ત્યારે થયેલા કાર્યનું સૂત્ર લખો.
• 1 જૂલ (J) કાર્યને વ્યાખ્યાયિત કરો.

ઊર્જા અને પાવર

• વસ્તુની ગતિ ઊર્જા એટલે શું? તેની ગણતરીનું સૂત્ર આપો.
• પાવર એટલે શું? 1 વૉટ (W) પાવરને વ્યાખ્યાયિત કરો.
• એક બલ્બ 1000 J વિદ્યુત ઊર્જા 10 s માં વાપરે છે, તો તેનો પાવર કેટલો હશે?

૧૧. પ્રકરણ ૧૧: ધ્વનિ (Sound)

ધ્વનિનું પ્રસરણ અને ગુણધર્મો

• ધ્વનિ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થાય છે અને માધ્યમમાં કેવી રીતે પ્રસરે છે?
• શા માટે ધ્વનિ તરંગોને યાંત્રિક તરંગો કહેવામાં આવે છે?
• તરંગલંબાઈ, આવૃત્તિ, આવર્તકાળ અને કંપવિસ્તાર એટલે શું?
• સામાન્ય મનુષ્ય માટે શ્રાવ્યતાની મર્યાદા (રેન્જ) કેટલી હોય છે?

પડઘો અને સોનાર

• અનુરણન (Reverberation) એટલે શું? તેને કેવી રીતે ઘટાડી શકાય?
• સોનાર (SONAR) ની કાર્યપદ્ધતિ અને ઉપયોગો જણાવો.
• ચામડું અંધારામાં પોતાનો શિકાર શોધવા ધ્વનિનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે?

૧૨. પ્રકરણ ૧૨: અન્તસ્રોતોમાં સુધારણા (Improvement in Food Resources)

પાક ઉત્પાદન અને મેનેજમેન્ટ

• ખેતી અને પશુપાલનમાંથી આપણને શું પ્રાપ્ત થાય છે?
• વધુ પાક ઉત્પાદન માટે કઈ બાબતો જરૂરી છે?
• સેન્દ્રિય ખાતર અને રાસાયણિક ખાતર વચ્ચેનો તફાવત જણાવો.
• પાક સંરક્ષણ માટે કઈ પદ્ધતિઓ અપનાવવી જોઈએ?

પશુપાલન અને મરઘાપાલન

• પશુપાલન (Animal Husbandry) થી શું ફાયદો થાય છે?
• દૂધાળા પશુઓની ઓલાદોમાં સુધારણા માટે કઈ પદ્ધતિઓ વપરાય છે?
• મધમાખી ઉછેર (Apiculture) માં મધની ગુણવત્તા શેના પર આધાર રાખે છે?

૬. સારાંશ કોષ્ટક (Quick Reference Table)

પ્રકરણ ક્રમ	પ્રકરણનું નામ	ઇનટેક્સ્ટ પ્રશ્ન સમૂહોની સંખ્યા
૧	આપણી આસપાસમાં દ્રવ્ય	૪
૨	આપણી આસપાસનાં દ્રવ્યો શુદ્ધ છે?	૪
૩	પરમાણુઓ અને અણુઓ	૭
૪	પરમાણુનું બંધારણ	૫
૫	સજીવનો પાયાનો એકમ	૪
૬	પેશીઓ	૪
૭	ગતિ	૫
૮	બળ તથા ગતિના નિયમો	૩
૯	ગુરુત્વાકર્ષણ	૫
૧૦	કાર્ય અને ઊર્જા	૪
૧૧	ધ્વનિ	૫
૧૨	અન્તસ્રોતોમાં સુધારણા	૪